Erfgoedcentrum Nederlands Kloosterleven

Over het Erfgoedcentrum

In het oudste klooster van Nederland, het kruisherenklooster van Sint Agatha, is sinds 2006 het Erfgoedcentrum voor Nederlands Kloosterleven gevestigd. De Nederlandse kloostergemeenschappen brengen hier gezamenlijk hun archieven, boeken en voorwerpen bijeen. Het erfgoed kan door belangstellenden worden geraadpleegd in een studiezaal en in tentoonstellingen. Het centrum richt zich op de geschiedenis en de betekenis van kloosterlingen in Nederland.

Zij hebben door de eeuwen heen een belangrijke bijdrage geleverd aan de opbouw van de samenleving. Kloosterlingen waren werkzaam in scholen, armenzorg, ziekenhuizen, verpleeghuizen, ouderenzorg, parochies en verenigingen. Zo stonden ze aan de wieg van maatschappelijke voorzieningen die nu als vanzelfsprekend worden beschouwd. Hun erfgoed getuigt van hun leefwijze en van hun activiteiten.

De Nederlandse kloostergemeenschappen bevinden zich momenteel in een bijzondere situatie: de gemiddelde leeftijd van de kloosterlingen ligt rond de 80 jaar. Vanwege de vergrijzing kunnen veel gemeenschappen hun erfgoed niet langer zelf beheren. Daarom besloten zij om in het oudst bewoonde klooster van Nederland een erfgoedcentrum op te richten. Hier worden de collecties ondergebracht van grote en kleine kloostergemeenschappen, van zusters, paters en broeders, in totaal ongeveer 100 orden en congregaties. Om dit mogelijk te maken is er in Sint Agatha een archiefdepot gebouwd en is een deel van de bestaande kloostergebouwen gerenoveerd.

Het Erfgoedcentrum betreft een samenwerkingsproject van twee stichtingen. De eerste is de Stichting Sint Aegten, die in 1998 werd opgericht om het erfgoed van de Orde der Kruisheren te beheren. De kruisheren bewonen het klooster van Sint Agatha vanaf 1371 tot op heden. Zij brachten hier een monumentale bibliotheek bijeen, archieven en waardevolle (kunst)historische voorwerpen. De kloostergebouwen zijn voor een groot deel aangemerkt als rijksmonument.

De samenwerkingspartner van Stichting Sint Aegten is de Stichting Erfgoedcentrum Nederlands Kloosterleven, opgericht in 2002. Circa 100 kloostergemeenschappen participeren in deze stichting, die tot doel heeft om hun erfgoed blijvend binnen Nederland te behouden, te beheren en toegankelijk te stellen. Zo wordt voorkomen dat dit deel van de Nederlandse geschiedenis verloren zou gaan of - in het geval van internationale religieuze instituten - naar het buitenland wordt overgebracht.

De collecties van het Erfgoedcentrum worden sinds 2006 opgebouwd conform dit collectieplan. Meer dan de helft van de deelnemende kloostergemeenschappen heeft al erfgoed naar Sint Agatha overgebracht (zie onder: Kloostergemeenschappen). Het centrum beheert inmiddels 2,5 km archiefmateriaal, ca. 30.000 publicaties in de bibliotheek en ca. 3.000 historische objecten. Inventarissen en catalogi zijn toegankelijk via deze website (zie onder: Collecties & naslagwerken).