Erfgoedcentrum Nederlands Kloosterleven
Uw zoekacties: Archiefinventaris Dominicanen
xAR-P012 Archiefinventaris Dominicanen
Uitleg bij archieftoegang

Een archieftoegang geeft uitgebreide informatie over een bepaald archief.

Een archieftoegang bestaat over het algemeen uit de navolgende onderdelen:

• Kenmerken van het archief
• Inleiding op het archief
• Inventaris of plaatsingslijst
• Eventueel bijlagen

De kenmerken van het archief zijn o.m. de omvang, vindplaats, beschikbaarheid, openbaarheid en andere.

De inleiding op het archief bevat interessante informatie over de geschiedenis van het archief, achtergronden van de archiefvormer en kan ook aanwijzingen voor het gebruik bevatten.

De inventaris of plaatsingslijst is een hiërarchisch opgebouwd overzicht van beschreven archiefstukken. De beschrijvingen zijn formeel en globaal. Het lezen en begrijpen van een inventaris behoeft enige oefening en ervaring.

Bij het zoeken in de inventaris wordt de hiërarchie gevolgd. De rubrieken in de inventaris maken deel uit van de beschrijving op een lager niveau. Komt de zoekterm in een hoger niveau voor, dan voldoen onderliggende niveaus ook aan de zoekvraag.

AR-P012 Archiefinventaris Dominicanen
Zoek in deze inventaris
>
Zoektermen
Zoektips!

Wildcards kunnen het zoeken vergemakkelijken:

  • Een ? (vraagteken) vervangt een letter
  • Een * (sterretje) vervangt een aantal letters
  • Door een $ (dollarteken) voor een zoekterm te zetten, zoekt u naar woorden die op elkaar lijken.

Meer zoektips vindt u hier.

 
 
Inleiding
I Geschiedenis van de archiefvormer
sluiten
AR-P012 Archiefinventaris Dominicanen
Inleiding
I Geschiedenis van de archiefvormer
De dominicanen of predikheren (Ordo Praedicatorum, o.p.) vormen een kloosterorde die in 1216 is gesticht door Dominicus Guzman (circa 1170-1221). Dit was een jaar na het Vierde Lateraans Concilie, waarin prediking en zielzorg genoemd werden als belangrijke priesterlijke taken die in die tijd onvoldoende aandacht kregen. Dominicus Guzman richtte zijn orde op om mede in deze leemte te voorzien. Paus Honorius III verleende de stichter in zijn bul "Religiosam vitam" goedkeuring voor dit initiatief.
De leden van de orde zijn aanvankelijk ingezet voor het verdedigen van het geloof tegen de Albigenzen en Waldenzen in Zuid-Frankrijk. De doelstelling heeft zich vervolgens verbreed tot geloofsonderricht en prediking in het algemeen, gevoed vanuit een beschouwend leven waarin gemeenschapsleven en studie een belangrijke plaats innemen. Zij volgen de regel van Augustinus en hun eigen constituties. Een van de eerste kloosters wordt in Toulouse gevestigd.
Nagenoeg vanaf het ontstaan van de orde zijn leden naar universiteiten gestuurd om zich te bekwamen in de theologie. De orde van de dominicanen werd en wordt dan ook gekenmerkt door intellectuele inspanningen, grondige studie, actieve interesse in de stedelijke samenleving, prediking en missionaire activiteiten. De dominicanen verbinden contemplatie (beschouwing) met actie.
In de veertiende eeuw komen er klachten, net als binnen andere orden, over vermindering van het geloofsleven. Tegelijk bloeit in die periode de dominicaanse mystiek met namen van Meester Eckhart, Heinrich Seuse en Johannes Tauler. Magister-generaal Raymundus van Capua weet eind veertiende eeuw een observantenbeweging op gang te brengen, die in de volgende eeuw vooral vanuit Noord-Nederland vorm krijgt binnen de Hollandse congregatie waarin een aantal kloosters zich verenigen.
Begin 16e eeuw treden de dominicanen sterker op de voorgrond. Maarten Luther raakt juist met dominicanen in conflict. In Spanje becommentariëren dominicanen de theologische en juridische implicaties van de veroveringen in de Nieuwe Wereld. Zij staan tot op zekere hoogte mede aan de oorsprong van het volkenrecht en de mensenrechten. Vele dominicaanse bisschoppen en theologen nemen deel aan het Concilie van Trente dat de contrareformatie inluidt. Paus Pius V stelt de traditie in dat de pausen het witte gewaad van de dominicanen dragen, echter zonder de zwarte mantel. Aan de dominicanen is sinds eeuwen de functie van magister palatii toevertrouwd, de "huistheoloog" van de paus.
Behalve een mannelijke tak bestaan er ook dominicanessen en lekendominicanen. Dominicus sticht zelf al in 1207 te Proulle in de Langedoc een eerste klooster voor vrouwelijke contemplatieve religieuzen. Onder zijn opvolger Jordanus van Saksen is er al sprake van leken (tertiarissen) van de orde. In 1285 keurt Munio van Zamora, de toenmalige magister van de dominicanen, een leefregel voor dominicaanse leken goed. Ook nu zijn er wereldwijd lekendominicanen die zich verbinden met de orde, op grond van de Regel van Montréal die in 1987 van kracht is geworden.
Een aantal bekende en belangrijke heiligen behoort tot de orde van de dominicanen. Thomas van Aquino (1225-1274) en Albertus Magnus (circa 1200-1280) kregen van pausen de rang van kerkleraar. De heilige Catharina van Siënna (1347-1380) - een lekendominicanes die zich actief in de politiek mengde, met veel mensen correspondeerde en mystieke geschriften schreef - verkreeg deze eer in 1970, als eerste vrouwelijke heilige. Vier pausen behoorden tot de dominicanen: Innocentius V, Pius V, Benedictus XI en Benedictus XIII.
In Utrecht komt in 1232 de eerste Nederlandse vestiging van de dominicanen. De orde ontwikkelt zich voorspoedig. De Nederlandse provincie (vóór 1945 de Nederduitse provincie) van de orde is in 1515 gevormd uit de toen bestaande kloosters in de Nederlanden van keizer Karel V en omvatte het huidige Nederland, België, Noord-Frankrijk en ook Kalkar. Tijdens de reformatie (ca. 1595) worden de Noord-Nederlandse kloosters gesupprimeerd, na de Franse Revolutie ook de Belgische en Limburgse kloosters en het klooster van Kalkar. In het noorden blijven alleen de na 1620 daar gestichte staties (missieposten) over, waar schuilkerken door de dominicanen worden bediend. In 1802 krijgen deze staties de volmacht om als ordesprovincie te blijven bestaan. Na 1830 worden er geleidelijk weer kloosters opgericht in Nederland en in België, maar deze laatste worden al spoedig in een eigen provincie ondergebracht. Sindsdien is de Nederlandse provincie beperkt tot ons land, met een paar jaar later gevormde vicariaten op de Nederlandse Antillen en op Puerto-Rico.
Na de opheffing van het verbod om kloosters te stichten, kopen de dominicanen in 1858 een herenhuis in Huissen. In 1901 wordt in Zwolle een groot klooster in gebruik genomen waar een driejarige filosofiecursus start. In 1932 wordt het Albertinum in Nijmegen geopend voor de studie theologie. De dominicanen vestigen zich ook nog in Neerbosch, Langenboom en Rijckholt. Het aantal parochies dat door dominicanen bediend wordt, breidt zich uit tot een twintigtal. In 1868 neemt de Nederlandse provincie de taak op zich om de missie te verzorgen op de Nederlandse Antillen, in 1904 op Puerto Rico en in 1932 in Zuid-Afrika.
Rond 1965 komt er een kentering in de groei van de orde in Nederland en begint de uittocht van leden. De eigen filosofische en theologische opleiding wordt beëindigd in 1969. De dominicanen maken dan de keuze voor nieuwe vormen van apostolaat, zoals het vormingscentrum in Huissen. De Vlaamse theoloog Edward Schillebeeckx oefent in de twintigste eeuw een grote invloed uit op de ontwikkeling van theologie en kerk, met name tijdens het Tweede Vaticaans Concilie en de stroming van de Nouvelle Théologie.
Meer informatie over het verblijf en werk van dominicanen in Nederland (periode 1795-2000) kunt u o.a. vinden in het boek "Gods Predikers" van mw. dr. Marit Monteiro.
II Geschiedenis van het archief
III Bijzonderheden t.a.v. het archief
IV Voorwaarden voor het gebruik van het archief
Inventaris
3 Provinciaal kapittel
4 Bestuur
5 Provinciale commissies
6 Betrekkingen
7 Huizen
8 Leden
10 Taakuitoefening
12 Documentatie en publicaties
13 Audiovisueel materiaal
Kenmerken
Datering:
ca. 1400-heden
Oudste en jongste stuk:
1320/2013
Archiefvormer:
Dominicanen
Omvang in meters:
192
Auteur:
Bronkhorst o.p, A.W.; Wenting o.p, J.A.; Dooren, K. van; Van den Berg, C.W.
Openbaarheid:
Deels toegankelijk, deels alleen na toestemming van eigenaar. Zie inleiding
Opmerkingen:
Het archief is niet afgesloten
Categorie:
 
 
 
MAIS-(M)DWS is een product van DE REE archiefsystemen BV
meer informatie over MAIS-(M)DWS